‘Enorme naïviteit is de echte schok van nepnieuws’

Lees hier het opiniestuk waarmee chaoot Maarten Labots het happyChaos evenement ‘de Wankele Waarheid’ inleidde.

'Enorme naïviteit is de echte schok van nepnieuws'

Jongerendebatorganisatie happyChaos bracht nepnieuws dat massaal werd gedeeld. Het online lezerspubliek is veel te onkritisch, schrijft Maarten Labots.

Je hoeft geen Russische hacker te zijn om fake news te verspreiden. Tot deze pijnlijke, maar tegelijkertijd net zo verhelderende conclusie kwamen we met happyChaos nadat we vorig maand zelf nepnieuws de wereld in hadden geholpen.

Zonder medeweten van de NOS lieten we uit haar naam een leugen op de tijdlijn van honderdduizend Facebookgebruikers verschijnen.

Er was niet zo veel voor nodig. Geen hack, geen donkere kelder en geen valse papieren. Het gemak waarmee dit ging was op zijn minst verontrustend. Toch was dit lang niet de grootste shock. De onkritische en goedgelovige houding van het online lezerspubliek was veel onthutsender.

Laten we daarom de schuldvraag over de verspreiding van nepnieuws niet langer meer bij de schrijvers van onwaarheden leggen, maar bij degenen die echt verantwoordelijk zijn: de lezers zelf.

Massaal gedeeld
Een kop die aandacht trok, de juiste timing en genoeg hongerige socialemediagebruikers die aasden op makkelijk verteerbaar nieuws. Een combinatie van deze drie factoren was genoeg om beet te hebben.

Lees hier het opiniestuk waarmee chaoot Maarten Labots het happyChaos evenement ‘de Wankele Waarheid’ inleidde.

‘Kabinetsformatie morgen hervat: PVV vervangt GroenLinks’. Een kleine aanpassing aan de URL en het leek alsof deze kop van de NOS kwam, precies een dag nadat de kabinetsformatie van VDD, D66, CDA en GroenLinks was geklapt.

Maarten Labots, bestuurslid van jongerendebatorganisatie happyChaos.

Maarten Labots, bestuurslid van jongerendebatorganisatie happyChaos. © –

Ons nepnieuws werd honderden keren gedeeld, waarvan een aanzienlijk deel het bericht niet had gecheckt of überhaupt had doorgeklikt.

Wie namelijk wel doorklikte op de link, kwam op een pagina over de gevaren van nepnieuws. En wie de sites van RTL, NU.nl of welke andere nieuwsbron dan ook had nagetrokken, zou al snel tot de conclusie zijn gekomen dat er van ons bericht niets waar was.

Toch werd het ‘nieuws’ massaal gedeeld door mensen die ‘Rutte een onbetrouwbare nul’ vonden of het terecht achtten dat ‘Wilders dan nu eindelijk onze stem vertegenwoordigt.’

Zelf verantwoordelijk
Als consumenten van het nieuws zijn wij zelf verantwoordelijk voor wat we lezen en geloven. Laten we daarom bij onszelf te rade gaan waarom we zo weinig doorklikken, doorbladeren en doordenken.

Kritische zelfreflectie is nodig, zodat we beter kunnen beoordelen wat nep is en wat echt. Alleen zo zijn we opgewassen tegen de onwaarheden die ons elke dag in groten getale onder ogen komen.

De vraagt rest of we als consumenten deze verantwoordelijkheid wel aankunnen. Veel nepnieuws is met een scherp oog eenvoudig te onderscheppen. Maar wat als nep amper van echt te onderscheiden is? Wie beschermt ons tegen misinformatie en onwaarheden?

Wie wel doorklikte op de link kwam op een pagina over de gevaren van nepnieuws

Het is daarom essentieel om het gesprek over de gevaren van nepnieuws te blijven voeren. Daarvoor zullen we het debat op scherp moeten zetten door ons af te vragen wie er verantwoordelijk is. Het antwoord op die vraag mag vaak duidelijker richting de consument wijzen.

Al is de leugen nog zo snel…
De actie van happyChaos pakte verkeerd uit. Daarvoor hebben we op de blaren gezeten. Ons doel was om mensen te informeren over de negatieve krachten van fake news door zelf een sprekend voorbeeld hiervan de wereld in te sturen.

In plaats van bezinning en zelfkritiek op te roepen bij de lezers van het artikel achter de klik, ging ons nepnieuws ongelezen viral. Het schoot daarmee zijn doel voorbij.

We dachten: al is de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt hem wel. Dit gaat op internet allang niet meer op.

Daarom is onze boodschap na dit avontuur: lees verder dan de kop, wees kritisch en bijt nooit te snel.

De wankele waarheid, happyChaos over waarheidsvinding in de journalistiek. Lab111, woensdag om 19.30 uur.

Opening Momentum

We kunnen terugkijken op een hele geslaagde avond. Dank aan alle sprekers, artiesten, bezoekers, vrijwilligers en sponsors die de avond mogelijk hebben gemaakt! Hier het openingswoord van ‘Momentum’ gisteravond.

Door Mathijs Boom en Anna Vossers, voorgedragen door Maarten van den Berg

Lege straten, verlaten auto’s, verloren kledingstukken – het beeld komt opvallend vertrouwd over na de talloze rampenfilms van de afgelopen jaren. Fictieve rampen bieden een soort rust. Naast vloedgolven, hordes zombies en monsters from outer space valt de economische crisis in het niet. Een zak popcorn erbij, naast je je vriendinnetje die soms net iets te hard in je handen knijpt, laat de shit maar komen.

Lees meer

Column ‘What’s On Your Mind?’

Lees hier de column waarmee chaoot Erik van Kemenade het happyChaos debat op de ‘Flickr op’-avond in het Foam Museum inleidde.

What’s on your mind?

Foto: Jesse Kraal

Dat is de vraag die een blauw-wit scherm elke dag aan mij stelt als ik op Facebook inlog. Meestal zie ik de vraag niet eens staan, laat staan dat ik erover nadenk. Ik check liever wat mijn 344 vrienden denken, wat ze leuk vinden en welke events zij ‘attenden’. Ik sta ermee op en ga ermee naar bed. Soms vraag ik me af of dat normaal is. Nrc.next kopte onlangs groot  ‘Facebook is een eerste levensbehoefte’. In het artikel stond dat Facebook inmiddels ’s ochtends, net zoals brood en melk, gewoon bij het ontbijt hoort. Gelukkig, NRC vindt het ok. Ook twitter en een andere belangrijke dagelijkse behoefte gaan wonderbaarlijk goed samen. TV-coryfee Matthijs van Nieuwkerk noemde twitter tot vervelens toe een ‘vorm van emotionele incontinentie’. Ja, de Matthijs van Nieuwkerk die zelf in maximaal 140 tekens een item behandelt.

Lees meer

Column Floor Rusman

Lees hier de column waarmee Floor Rusman De Nieuwe Mecenas inleidde:

Floor Rusman op De Nieuwe Mecenas

Laat ons. Dat zongen de duizenden kunstenaars en kunstliefhebbers die zich afgelopen november op het Leidseplein hadden verzameld voor de Schreeuw om Cultuur. Laat ons. Een opmerkelijke kreet, die zowel zou kunnen betekenen ‘overheid, geef gewoon de volle mep subsidie zonder je verder te bemoeien met de kunstsector’ als ‘laat die subsidies maar zitten, we regelen het zelf wel’. Wanneer de zingende massa het laatste had bedoeld, was er geen probleem geweest. Natuurlijk gaat het om het eerste: de kunstsector wil met rust gelaten worden, maar wel genoeg geld blijven ontvangen. Door de bezuinigingen van 200 miljoen zijn veel kunstenaars en kunstinstellingen ineens niet meer zeker van hun inkomsten.

Lees meer

Het kind van de rekening

Lees hier de column die Floor Rusman voordroeg op het Feest van de Democratie. De avond werd door BKB en de Melkweg georganiseerd in het kader van de Provinciale Statenverkiezingen.

Hij die klaagt dat deze verkiezingscampagne niet over de provincies gaat, moet wel last hebben van een aan onnozelheid grenzende naïviteit. Het is logisch dat kiezers niet opgewonden raken van het bestuur van hun provincie. Tot een paar dagen geleden wist ik niet eens wat de provincie precies doet, en voor ik de Wikipediapagina uit had was ik in slaap gevallen. Bovendien hebben meerdere politieke partijen voor de Kamerverkiezingen van afgelopen juni gepleit voor het afschaffen van de Provinciale Staten. Je kunt moeilijk van mensen verlangen dat zij enthousiast worden over iets wat een half jaar geleden overbodig is verklaard. Lees meer

Maak van de prestatiebeurs echt een prestatiebeurs

Opinieartikel in de Folia Door Anna Vossers

Het is logisch dat in tijden van bezuinigingen ook studenten en universiteiten moeten inleveren. Een botte maatregel zoals de boete van 3000 euro bij te veel studievertraging, is echter niet bepaald constructief. Meer rendement halen uit het belastinggeld voor hoger onderwijs kan ook op een positieve manier. Bijvoorbeeld door van de prestatiebeurs écht een prestatiebeurs te maken. Lees meer

Bezuinigen op hoger onderwijs? Doe het dan goed

Opinieartikel in Ad Valvas | Door Anna Vossers en Mathijs Boom

Aanstaande vrijdag zullen op het Malieveld in Den Haag duizenden studenten demonstreren tegen de onderwijsbezuinigingen van het huidige kabinet. Maar afwijzing alleen leidt niet tot nieuwe oplossingen. Als Nederland een vooruitstrevende kenniseconomie wil blijven zullen we na moeten denken over de toekomst van het hoger onderwijs. Daarom gingen studenten in het happyChaos Onderwijscafé in gesprek met drie deskundigen, onder het motto: ‘Als er bezuinigd moet worden, doe het dan goed.’ Lees meer

10 jaar happyChaos

Lees hier de column die Floor Rusman voordroeg op het lustrum van happyChaos op 18 december 2010 in de Balie.

Voor meer mensen in deze zaal zal gelden dat de ‘grote politieke instabiliteit’ waarover Felix Rottenberg tien jaar geleden sprak, samenviel met het begin van een grote persoonlijke instabiliteit die ook wel de adolescentie wordt genoemd. Mijn kindertijd, en die van meer jongere chaoten, viel samen met de jaren negentig, de jaren waarin, volgens 2Unlimited, no valley too deep en no mountain too high was. In deze jaren, die door de filosoof John Gray een ‘vakantie van de geschiedenis’ zijn genoemd, leken de grote problemen te zijn opgelost. Op het jeugdjournaal drongen wel berichten door over mensen die in verre buitenlanden met elkaar vochten, maar zelfs die hadden vrolijke namen: ‘Hutu’s en Tutsi’s’, het klonk als een band die speelt op kinderpartijtjes. In Nederland was alles rustig. In 1998 verloren de Centrum Democraten van Janmaat hun laatste zetel: de redelijkheid had gezegevierd, zag ik op het televisiescherm terwijl ik tevreden met een zak gummibeertjes op de bank zat. De vijf miljard jaar die de aarde restte, zou Nederland geregeerd worden door VVD, PvdA en D66. Zinloos geweld was het enige waarover we ons nog zorgen hoefden te maken, naast de dreigende komst van de Betuwelijn. Lees meer

Stem strategisch!

Opinieartikel in Ad Valvas | Door Emma Anbeek van der Meijden

Peilingen zijn te belangrijk geworden. Ze lokken strategisch stemgedrag uit, terwijl deconclusies uit peilingen vaak op veel minder gebaseerd zijn dan de media suggereren.

Beste strategische stemmer,
Weet u nog dat in februari heel Nederland een motie van wantrouwen indiende bij zijn leidende politici? Het ging om een onderzoek van De Volkskrant, in hun opdracht uitgevoerd door de UvA en onderzoeksbureau TNS NIPO. Grote leiders als Pechtold en Bos scoorden maar dertig procent op de meter van vertrouwen. terwijl Wim Kok destijds zeventig procent kreeg! U kon geen krant openslaan, dan wel de televisie aanzetten, zonder dat hierover werd geklaagd, gezeurd of geweend.
Beste, allerbeste strategische stemmer,
U ging strategisch stemmen. In plaats van na een weloverwogen innerlijke monoloog te kiezen voor uw favoriete partij, zeg GroenLinks, stemde u op een van de grootste partijen, zeg, de PvdA. Want u was bang dat het land anders in rechtse handen zou vallen.

Beste strategische stemmer,
Denk alstublieft na voordat u uw idealistische stem naar het slachtblok brengt om haar op te offeren voor een strategische stem. De grote onderzoeksbureaus – NOVA’s lieveling Synovate, TNS NIPO en Maurice de Honds Peil.nl – ondervragen per peiling niet meer dan duizend mensen. Als vierhonderd van hen zeggen een voorkeur te hebben voor het CDA, en 380 van hen de PvdA prefereren, 178 GroenLinks, dan lijkt er een wedloop te zijn tussen het CDA en de PvdA. Of die vierhonderd mensen daadwerkelijk naar de stembus gaan, weet u niet. En toch: u stemt op de PvdA, in plaats van op uw lieveling GroenLinks.

U weet niets van de onderzoeksmethoden van de peilingbureaus. Bijvoorbeeld de details van het voorgenoemde onderzoek in februari. Door TNS NIPO zijn er binnen een week twee peilingen gedaan binnen dezelfde groep, waarvan de resultaten tegen elkaar werden afgezet. Eerste peiling: 1.577 mensen, tweede peiling: 847 mensen. Binnen een week is de onderzoeksgroep gehalveerd. Niettemin schrijft TNS NIPO: ‘Vooral Balkenende gaat in de peiling hard onderuit – binnen een week van 33 naar 25 procent.’ En wat als JP-fans na de val van het kabinet even geen trek hadden in een politiek onderzoek? 847 mensen hebben bepaald dat Nederland niet meer geloofde in zijn leidende politici.

Nee. Als dit onderzoek iets blootlegt, dan is het de ware aard van de peilingen. De media zijn blij met hun cijfers, omdat ze de stem van het volk dan niet elke keer in een grapjas op de markt hoeven te zoeken. Politici zijn opgelucht dat ze niet zelf tussen de panty’s en de handsinaasappels meningen hoeven te peilen. En u? U hebt u laten meeslepen.

Het gezag van de peilingen is te groot. Zo groot, dat ze het gezag van de politieke leiders kunnen neersabelen. De oplossing? Een peiling van de peilingen? Of terug naar de politiek van grote idealen? Op 8 mei gaat happyChaos op zoek naar het antwoord. En naar het nieuwe gezag!